Rojava Kadın Devrimi, özgür bir yaşam arayan kadınlara ve tüm halklara eşitlik ve özgürlük temelinde alternatif bir yaşamın mümkün olduğunu gösterdi. Kadınlar tarih boyunca toplumsal yaşamın her alanında yer aldılar; ancak çoğu zaman kendi kimliklerini ve iradelerini özgürce ortaya koyamadılar. Rojava’da gelişen xwebûn, yani kendi olma anlayışı, kendilerini yeniden kurmalarını ve toplumsal yaşamın dönüşümünde özne olmalarını sağladı
Son yıllarda Avrupa’da aşırı sağın yükselmesi, toplumsal muhalefetin daralması ve kadın kazanımlarının yeniden tartışmaya açılması, mücadele açısından karamsar bir tablo ortaya çıkardı. Uzun zamandır süren durgunluğun ardından son dönemlerde Avrupa’nın birçok ülkesine yayılan eylemler bu karamsar tablonun değişebileceğine dair yeni bir umut yarattı. Lise öğrencilerinin öncülüğünde başlayan eylemler zamanla kadınların, gençlerin ve farklı toplumsal kesimlerin katıldığı daha geniş bir hareketliliğe dönüştü. Bu hareketliliğin ortak bir mücadele ve dayanışma hattında nasıl buluşacağı sorusu, Avrupa’daki ve dünyadaki devrimci çevrelerde heyecan yarattı. Peki bu hareketlilik yeni bir dönemin başlangıcı olabilir mi? Avrupa’da kadın mücadelesinde de yeni bir mücadele aşamasına mı geliniyor?
Kadınlar tarihte yaşanan tüm devrimlerin ve devrimci dayanışmanın özneleri oldular. Ekim Devrimi’ne giden süreçte kadın işçilerin ve kadınların sokakta verdiği mücadele devrimci hareketin gelişiminde önemli bir yer tuttu. Devrim sonrasında Sovyet Rusya’da kadınların hukuki konumunu değiştiren adımlar atıldı; eğitim ve çalışma yaşamına katılımları açısından yeni olanaklar ortaya çıktı. İsviçre’de 14 Haziran 2019’da gerçekleştirilen eylemde binlerce kadının katıldığı kadın grevi, eşit ücret ve kadın emeğinin görünürlüğü talepleriyle ülke çapına yayıldı. Saat 15.24’te verilen sembolik iş durdurma çağrısı emeğin en somut isyanı oldu. Belçika’da kadınların yıllarca sokaklarda, meydanlarda ve mahkeme kapılarında verdiği mücadele ile femisid yasası parlamentodan geçmeyi başarmıştır. Tüm bu tarihsel deneyimler, kadınların yalnızca hak talep eden tarafta değil, kendi örgütlü güçleriyle toplumu dönüştüren özneler olduğunu gösteriyor. Bu mücadelenin günümüzdeki önemli deneyimlerinden biri de Kürt kadınlarının Rojava’da oluşturduğu örgütlenme ve toplumsal dönüşüm pratiğidir.
Yaklaşık 14 yıl önce, Ortadoğu’nun kalbinde yeni bir toplumsal dönüşüm başladı. Rojava Kadın Devrimi, özgür bir yaşam arayan kadınlara ve tüm halklara eşitlik ve özgürlük temelinde alternatif bir yaşamın mümkün olduğunu gösterdi. Kadınlar tarih boyunca toplumsal yaşamın her alanında yer aldılar; ancak çoğu zaman kendi kimliklerini ve iradelerini özgürce ortaya koyamadılar. Rojava’da gelişen xwebûn, yani kendi olma anlayışı, kendilerini yeniden kurmalarını ve toplumsal yaşamın dönüşümünde özne olmalarını sağladı. Bu irade yalnızca düşüncede kalmadı; kadınların kendi öz savunma mekanizmalarını oluşturmasında, eş başkanlık sistemi ile karar alma süreçlerinde yer almasında ve komünler aracılığıyla toplumsal yaşamın örgütlenmesinde somutlaştı. Öz savunma, kadınlar açısından sadece fiziksel şiddete karşı kendini korumak değil, kendi yaşamı ve geleceği üzerinde söz sahibi olabilmenin de bir parçasıdır. Bunun yanı sıra öz savunma, toplumsal yapıyı dönüştürme ve yeniden inşa etme çabasında temel unsurlardandır. Kobanê direnişi ise bu özgürlük arayışının simgelerinden biri haline geldi. Kadınların kendi yaşamlarını savunurken dünyanın farklı yerlerindeki kadınlarla da dayanışma bağları kurabileceğini gösterdi. Bugün Avrupa’da Kürt Kadın Özgürlük Mücadelesinin içinde birçok farklı kesimden kadınla karşılaşabilirsiniz.
Bugün Avrupa’nın farklı ülkelerinde yeniden görünür hale gelen eylemler, uzun süredir biriken toplumsal sorunların farklı kesimleri harekete geçirdiğini gösteriyor. Kadınların, gençlerin, toplumsal muhalefetin sokaklarda bir araya gelmesi, farklı mücadelelerin ortaklaşması açısından yeni olanaklar yaratıyor. Ancak bu hareketliliğin ortak bir mücadeleye nasıl dönüşeceği önemli bir soru olarak karşımızda duruyor. Kadın hareketi açısından mesele, yalnızca kazanılmış hakları savunmak ya da şiddete karşı mücadele etmek değil, kadınların yaşadığı sorunların toplumsal nedenlerini anlamak ve bu nedenleri değiştirecek yollar geliştirmektir.
Kadınların yaşadığı sorunlar ortak yönler taşısa da her kadının deneyimi aynı değil. İşçi kadınlar güvencesiz çalışma koşulları ve eşit olmayan ücretlerle mücadele ederken göçmen kadınlar ayrımcılık ve dışlanmayla da karşı karşıya kalıyor. Genç kadınların gelecek kaygıları, ev içindeki görünmeyen emek ve ekolojik yıkımın yarattığı sorunlar da bu tablonun bir parçası. Bu farklı deneyimler arasındaki bağı kurmak kadın hareketinin mücadele alanlarını genişletmesi açısından önem taşıyor. Farklı kesimlerin aynı eylemlerde buluşması tek başına yeterli değil; her kesimin kendi taleplerini koruyabileceği ve ortak sorunlar karşısında birlikte hareket edebildiği bir mücadele zemininin oluşturulması gerekiyor.
Eylemlerle ortaya çıkan toplumsal hareketliliğin kalıcı bir mücadeleye dönüşmesi, kadınların yaşamın farklı alanlarında örgütlenmesi ve mücadeleyi gündelik yaşamda sürdürmesiyle mümkün olabilir. Kadın hareketinin gençlerle, işçilerle, göçmenlerle ve ekoloji mücadelesi yürütenlerle bağ kurması, farklı mücadeleler arasında dayanışmayı güçlendirme zeminini oluşturuyor. Burada önemli olan, kadın hareketinin bağımsız iradesini koruyarak farklı toplumsal mücadelelerle ortak bir mücadele zemini oluşturabilmesidir.
Yeni bir yol mümkün mü?
Bir hareketin gücü, yalnızca kaç kişinin sokağa çıktığıyla ilgili değil, ortaya çıkardığı iradenin toplumsal yaşamı ne ölçüde değiştirebildiğiyle de ölçülür. Avrupa’da kadın hareketi açısından asıl mesele, sokaklarda yükselen itirazın geçici bir tepki olarak kalmamasıdır. Kadınların öfkesi örgütlü bir güce dönüştüğünde, nasıl bir yaşamın mümkün olduğunu ve bu yaşamın hangi ilişkiler üzerinden kurulabileceğini de tartışmaya açar. Böylece mücadele, savunma ve itirazın ötesine geçerek toplumsal dönüşümün yönünü belirleme iddiası kazanabilir.
Ancak örgütlü güç, yalnızca bir araya gelmek ya da ortak talepler etrafında hareket etmek değildir. Kadınların kendi kararlarını alabilmesi, mücadelelerinin yönünü kendilerinin belirlemesi ve aldıkları kararları toplumsal yaşamda hayata geçirebilmesi gerekir. Burada örgütlenme, yalnızca mücadeleyi sürdürmenin bir aracı değil, özgür yaşamın bugünden kurulmaya başladığı bir alan haline gelir. Kadınların birbirleriyle kurduğu ilişkiden kolektif karar alma biçimine kadar her alan, dönüştürmek istedikleri toplumun nasıl olabileceğine dair bir deneyim sunar.
Bu nedenle yeni bir yol arayışı, geçmişteki mücadele deneyimlerinden öğrenirken bugünün koşullarına özgü bir yön de geliştirmeyi gerektiriyor. Rojava deneyiminin ortaya koyduğu gibi kadınların kendi iradeleriyle örgütlenmesi ve toplumsal yaşamın kuruluşunda söz sahibi olması, mücadelenin mevcut düzene karşı değil, alternatif bir yaşamın inşası içinde yürütülebileceğini gösteriyor. Avrupa’daki kadın hareketi açısından soru, bu deneyimleri olduğu gibi taşımak değil; kadınların kendi koşullarında nasıl örgütlü bir irade geliştirebileceği ve toplumsal değişimin kurucu gücü haline gelebileceğidir. Belki de yeni yol, kadınların yalnızca değişmesini istedikleri dünyaya itiraz etmedikleri, aynı zamanda o dünyayı dönüştürecek gücü bugünden kurmaya başladıkları yerde açılacaktır.
