Alevilik yayılmacı, sömürgeci bir inanç değildir. Kendi inancını yaymak, baskı oluşturarak bir başkasını ya da toplumu asimile etmek amacı yoktur. Aynı coğrafyada birlikte yaşadığı diğer topluluklara etnik kökeni, dili ya da inancı, dini, cinsiyeti fark etmeksizin, aynı gözle bakar ve saygı gösterir
Aleviliğin, kendi öğretisine göre rızalığa dayalı bir sistemi vardır. Her can, bu sistem içerisinde birbirinden razı olabilmek için cinsiyet ve yaş fark etmeksizin diğer canların fikrini, haklarını önemser. Öğretide rızalık, insanın insanla, toplumla ve doğayla kurduğu ilişkilerin ahlaki temelidir. Bu çatışmasız bir yaşam için, toplumsal barışı sağlamak için esastır. Bir insanın diğer insanın hakkına saygı göstermesidir. Aleviler arasında çokça söylenen bir söz vardır; ‘rızasız lokma yenmez’. Aslında bu söz Aleviliğin felsefesini, ahlaki değerlerini, hayata bakış açısını özetleyen bir sözdür. Kendi çıkarınız için onun hakkını ihlal edemezsiniz. Bir başkasının hakkını yok sayamaz, el uzatamazsınız. Eğer yaparsanız toplum tarafından dışlanır ve düşkün ilan edilirsiniz. Her can rızalık esansa göre eşit haklar ve adalet, emeğin sömürülmeden eşit paylaşım içinde yaşamak ister. Bunu sadece kendisi için değil herkes için arzular. Birlikte yaşamak için gönüllük ve karşılıklı kabul vardır.
Bu arada rıza göstermek, boyun eğmek anlamına gelmez. Rızalık asla baskıyla olmaz bunu vurgulamak gerekir. Özgür iradenizle karar verir ve uygularsınız. Ayrıca haksızlık karşısında sessiz kalmaz. Adaletin sağlaması için Alevilerin halk meclisi olan cemde dillendirebilir ve hak talep edebilirsiniz. Böylece kavga ya da çatışma olmadan barışın sağlanması gerekir.
Alevilik, canların kendi aralarında olduğu gibi kendisinden olmayana da, kainatta var olan her cana karşı da saygı duymayı ve yaşam hakkını savunur. Karıncayı dahi incitmek istemez o canın yaşam hakkını elinden almamak için özen gösterir. Bu duruş, doğada var olan her canlı için geçerlidir. İster ağaç olsun ister bir hayvan ne de insan, hiç fark etmez. Bu hem vicdani hem de toplumsal bir sorumluluktur. İnsan sadece kendiyle değil tüm var olan canlılarla barışık olmalıdır. Bu Alevi felsefesini hayatın tüm hayatına yansır. Örneğin, Aleviliğin süreklerinden biri olan Tahtacılar, ormanda bir ağacı kesmeden önce ağaçtan rızalık alır. Yerine yeni bir fidan diker. Buna benzer sayısız örnek verilebilir. Bir lokma paylaşılacaksa önce kurdun kuşun hakkı diyerek bir miktar doğaya bırakılır. Bir canın yaşam hakkı diğer canın yaşamını tehdit etmemelidir. Doğayı yaşatmak sorumluluğumuzdur. O nedenle doğal hayata yapılan haksız müdahaleye karşı bir can sessiz kalamaz. Öğretisi gereği insanı üstün görüp doğayı yok sayamaz kendini de onlardan biri olarak görür.
Alevilik yayılmacı, sömürgeci bir inanç değildir. Kendi inancını yaymak, baskı oluşturarak bir başkasını ya da toplumu asimile etmek amacı yoktur. Aynı coğrafyada birlikte yaşadığı diğer topluluklara etnik kökeni, dili ya da inancı, dini, cinsiyeti fark etmeksizin, aynı gözle bakar ve saygı gösterir. Ancak kendisine de bu saygıyı bekler. Eşit yurttaşlık, adalet beklentisi ise herkes içindir. Barış içinde yaşamak için karşılıklı rızalık esastır. İnsanlar arasında üstünlük kuran, ayrıcalık tanıyan yaklaşımlar Alevilik inancına ve öğretisine göre kabul görmez. Onun yerine karşılıklı saygı ve adalet kabul edilir. Hacı Bektaş Veli’nin yetmişiki millete aynı nazardan bakmayı öğütleyen sözü Aleviliğin barış ilkesidir. Her insan, inanç, din, millet değerlidir. Bir insanın değeri, cinsiyetine, kimliğine, inancına, toplumsal konumuna, ekonomik gücüne ya da kökenine göre belirlenemez. Her canın varlığı kıymetli olup yaşam hakkı da bir o kadar kutsaldır. Aleviler, bu nedenle yaşadığı coğrafyalarda hala birlikte yaşadığı, tüm insanlara karşı barış elini uzatmaktan vazgeçmemiştir. Oysa Alevilerin tarihsel süreçte yaşadığı tüm zorluklara rağmen barışı savunmaları çok kıymetlidir. Bir canın yaşam hakkını tanımayan bir anlayışın, eşitlikten ya da barıştan bahsetmesi mümkün değildir. Alevi öğretisine hiç uygun değildir.
Alevilik inancı toplumsal bir inançtır. Cem, topluluğun bir araya gelerek ortak kararlar aldığı, sorunlarını beraber çözdüğü ve birlikte ibadet ettiği halk meclisidir. Kadın erkek ayrımının olmadığı, her insana can olarak bakıldığı bir meclistir. Rızalık her alanda olduğu gibi burada da esastır. Pir cemi yürütebilmek için halktan rızalık ister. Ayrıca ‘Kadın ana’ (kadın pir) olmadan cem yürütülemez, kadın anadan rızalık alır ve cem yürütür. Aynı zamanda kadın pir de cem yürütebilir. Alevi öğretisine göre Kadın hakikatin kapısıdır. O nedenle sözü ve duruşu değerlidir.
Alevi öğretisinde kadın, erkeğin gerisinde ve ya ona bağımlı bir varlık değildir. Toplumun eşit bir parçasıdır. Yaşam hakkı, özgürlüğü, toplumdaki yeri eşitlik ilkesine göre gözetilir. Kadına yönelik şiddet, baskı, ayrımcılık ve yaşam hakkı ihlali insan onuruyla, eşitlik ilkesiyle doğal olarak Alevi öğretisiyle bağdaşmaz. Kadının rızalığının olmadığı, söz sahibi olmadığı, katledildiği, emeğinin gözetilmediği bir yerde toplumsal barıştan bahsetmek de mümkün değildir. Aleviliğe göre kadın yaşamı savunur, yaşayan ve yaşatandır.
Barış dediğimizde sadece savaş ya da çatışmanın sonlanması değildir. İnsan onurunun güvence altına alındığı, doğal hayatın önemsendiği bir yaşam biçimin oluşturulmasıdır. Özetle Alevilik, barışın nasıl sağlanacağını ve yaşatılacağını felsefesiyle, öğretisiyle rızalığı esas alarak oluşturduğu yaşam biçimiyle ortaya koymuştur.
Buradan yola çıkarak; Aleviler, öteki değil her zaman barışın öznelerinden biridir. Sadece, barış istemekle değil barışın oluşmasına katkı sunmak için bu sorumluluğu üstlendiklerini Alevilerin tarihine baktığımızda görmekteyiz. Tarihsel deneyimleri; İnancı, kimliği, dili, kültürü veya düşüncesi ne olursa olsun, haksızlığa uğrayan herkesin yani mazlumların yanında durmak, barış anlayışlarının gereğidir.
Alevilerin sayısız deyişinde barışa dair sözler vardır. Örneğin Ozan Nesimi Çimen’in barışa duyduğu özlemi aktararak bağlayayım. Bu sözler, bugün çalınan her bağlamanın telinde, aşıkların dilinde yaşamaya devam etmektedir:
İnsancıl insanlar barıştan yana
Ancak zalim olan kıyar insana
Barış aşkı yayılmalı cihana
Barış güvercini uçsun dünyada
Dostluklar kurulsun insanlar gülsün
Son bulsun savaşlar kimse ölmesin.
