1 Mayıs, emek mücadelesinin tarihsel birikimini bugüne taşıyan; aynı zamanda emeğin görünmeyen yüzlerini görünür kılma sorumluluğunu hatırlatan büyük bir gün. Bu görünmeyen alanların başında ise kadın emeği geliyor. Kadınlar, yalnızca ücretli işlerde değil; ev içi üretimde, bakım hizmetlerinde, duygusal ve yeniden üretim sürecinde de toplumun sürekliliğini sağlayan temel bir rol oynuyor, emek harcıyor. Ancak bu çok katmanlı emek, değer üretmesine rağmen tanınmıyor, ölçülmüyor ve kamusal politikaların dışında bırakılıyor
1 Mayıs, emekçilerin sermaye düzenine karşı yürüttüğü kavgada simgeleşen birlik, mücadele ve dayanışma günü. Milyonların, sınıfsız ve sömürüsüz, eşit özgür bir dünyanın mümkün ve zorunlu olduğunu bir kez daha yüksek sesle paylaştığı gün.
Kapitalist sömürüye karşı yükseltilen direnişin, 8 saatlik işgünü talebiyle başlayan; tüm ezilen, yok sayılanların her düzeyde eşitlik ve özgürlük talebiyle zenginleşen büyük akışının meydanlarda yan yana geldiği gün.
1 Mayıs Ve Kadın Emeği
1 Mayıs, emek mücadelesinin tarihsel birikimini bugüne taşıyan; aynı zamanda emeğin görünmeyen yüzlerini görünür kılma sorumluluğunu hatırlatan büyük bir gün. Bu görünmeyen alanların başında ise kadın emeği geliyor. Kadınlar, yalnızca ücretli işlerde değil; ev içi üretimde, bakım hizmetlerinde, duygusal ve yeniden üretim sürecinde de toplumun sürekliliğini sağlayan temel bir rol oynuyor, emek harcıyor. Ancak bu çok katmanlı emek, değer üretmesine rağmen tanınmıyor, ölçülmüyor ve kamusal politikaların dışında bırakılıyor. Bu nedenle 1 Mayıs, kadın emeğinin görünürlüğü ve eşitliği için verilen mücadelenin de simgesel bir ifadesidir.
Ücretli emek açısından bakıldığında da Türkiye’de kadın emekçilerin durumu, toplumsal cinsiyet eşitsizliklerinin derin etkilerini açık biçimde yansıtıyor. Kadınların iş gücüne katılım oranı erkeklerden oldukça düşük. İş bulabilenler çoğunlukla güvencesiz, düşük ücretli ve esnek çalışmaya yönlendiriliyor. Özellikle hizmet sektörü, tekstil, tarım ve ev içi hizmetler vb.de yoğunlaşan kadın emeği, çoğu zaman kayıt dışı istihdamın düşük ücretli güvencesiz alanlarında var olabiliyor.
Aile kutsallığı örtüsünün altına gizlenmeye çalışılan tüm eviçi “kadınlık görevleri”nin değer bilinmezliği ve öncelikli sorumluluk kabul edilmesi üretim sürecinde kadın emeğinin konumunu ve değerini de belirliyor. Çünkü görünmeyen mesai kadınların istihdama katılımını sınırlandırıyor, çalışma yaşamında sürekliliklerini zorlaştırıyor, kadın yoksulluğunu derinleştiriyor.
Bu nedenle kadın emeği için mücadele, üretim ve yeniden üretim sürecini birlikte ele alan bir perspektifle kurulabilir ancak. 1 Mayıs alanlarına akışı da bu eksende olmak durumunda.
Tarihten Günümüze; 1 Mayıs Alanlarında Kadınlar
Cumhuriyet’in ilk yıllarında sanayileşmeyle birlikte kadın işçilerin sayısı artsa da, kamusal alanda söz söyleme imkânları, dolayısıyla 1 Mayıs alanlarındaki görünürlükleri oldukça kısıtlıydı.
1970’li yıllar bu açıdan bir kırılma noktası oldu. İşçi hareketinin ve toplumsal muhalefetin yükseldiği bu dönemde kadınlar, fabrikalarda, sendikalarda ve meydanlarda daha görünür oldu; 1 Mayıs mitinglerine katılımları göz doldurur hale geldi. Özellikle 1976 ve 1977 1 Mayısları, kadınların kitlesel katılımıyla dikkat çeker.
12 Eylül darbesi tüm toplumsal hareketleri olduğu gibi kadınların kamusal alandaki varlığını da ciddi biçimde baskılanmıştı. Ancak 1980’lerin ikinci yarısında kadınlar taleplerini sokaklara en önce taşıyan kesimleri oluşturdular, 1 Mayıs alanlarına da kendi talepleriyle dönmeye başladılar.
Bu dönemde kadınlar, yalnızca “işçi” kimliğiyle değil; patriyarkaya, şiddete ve eşitsizliğe karşı mücadele eden özneler olarak da meydanlarda yer aldılar. Kadın emeğinin özgüllüğünü içeren taleplerin yanında, bedenlerine ve kimliklerine sahip çıkan talepleri de yan yana koyan bütünlüklü bir eşitlik özgürlük mücadelesi yükseltmeye başladılar. Bu süreçte Kürt kadın hareketi özgün talepleri ve güçlü örgütlenmesiyle kadın hareketi içinde önemli bir yere sahip olarak 1 Mayıs alanlarında da belirgin bir yer edindi.
2000’ler ve sonrasında Türkiye’de 1 Mayıslar, kadınlar açısından çok katmanlı bir mücadele alanıdır. Sendikalı işçi kadınlar, güvencesiz çalışanlar, ev içi emek verenler, kadına dönük şiddete karşı örgütlenenler, barış inisiyatifleri, feminist ve sosyalist kadın örgütleri, kürt kadın hareketi, kamu emekçileri, genç kadınlar ve lgbti+’lar aynı meydanda farklı deneyimlerini ortaklaştırırlar.
Her 1 Mayıs, geçmişte verilen mücadelelerin izlerini taşırken, yeni kuşak kadınların talepleriyle yeniden şekillenir. Bu nedenle 1 Mayıs, kadınlar için süreklilik kazanan bir direniş ve dayanışma alanıdır. Aynı zamanda 1 Mayıs, kadınların kendi örgütlenme biçimlerini de görünür kıldığı bir alandır. Kadın blokları, mor bayraklar ve feminist sloganlar, emek mücadelesine toplumsal cinsiyet perspektifi kazandırır.
1 Mayıs 2026 Yaklaşırken
Bugün 2026 1 Mayıs’ı yaklaşırken bir kez daha erkek egemen kapitalist sistemin yarattığı sorunlar karşısında sömürüye, savaşa, şiddete ve eşitsizliğe karşı toplam taleplerimizle alanlara akacağız. Evde ve işte harcadığımız ücretli ücretsiz emeğimizin görünmezliğine, değersizleştirilmesine karşı sesimizi yükselteceğiz. İnsanca yaşanacak ücret talebiyle kadına yönelik şiddetle mücadelenin; barış talebiyle güvenceli iş talebinin ne denli birbirine bağlı olduğunu göstereceğiz. Anadilinde kamu hizmeti talebimizle çocuklara ücretsiz ve yaygın kreş talebimizi, boşanma hakkına ilişkin taleplerimizle eşdeğer işe eşit ücret talebimizi yan yana koyacağız. Haklarımıza ve hayatlarımıza sahip çıkarken barışın mücadelesinin en önünde olduğumuzu; emeğimizin görünmezliğine isyan ederken doğanın talanına da sesimizi yükselttiğimizi göstereceğiz.
