bugün Rojava’da kadınların üretim alanlarını model diye tanımlıyoruz; fakat orada olan şey bir modelden çok bir müdahaledir. Kadınlar yalnızca sanat üretmiyor; egemen kültürün biçimlendirdiği estetik anlayışa itiraz ediyor. Sanat komünleri kurarak kendi sahnelerini oluşturuyor, kendi metinlerini yazıyor ve hikâyelerini anlatıyorlar. Bu ifade biçimi kendini bazen bir resimde, bazen bir yazıda, bazen sahnede, bazen de bir şarkıda gösteriyor. Bunu yaparken sanatın üretim biçimlerini de dönüştürüyorlar. Bu üretim pratiği, kararların kolektif alındığı, emeğin ortaklaştığı, hiyerarşinin sorgulandığı ve mevcut sanat piyasasının tam karşısında duran bir politik tavra dönüşüyor
Barış ve demokratik toplum sürecinin bir yılını doldurmuş bulunmaktayız. Abdullah Öcalan’ın çağrısıyla birlikte yeniden toplumsal inşa süreci de örülmeye başladı. Bu süreç, barışı isteyen, birlikte kendi rengi ile yaşamanın kıymetini bilen herkes ve her kesim tarafından güçlü şekilde sahiplenildi. Bu kesimler; barış anneleri, kadınlar, gençler, çocuklar, emekçiler, sanatçılar, akademisyenler, inanç toplulukları, ekoloji hareketleri ve sivil toplum kuruluşlarıdır diyebiliriz. Bu çağrı yalnızca siyasi bir metin değil, toplumsal hafızaya seslenen bir hatırlatmaydı. Barış yalnızca devletler ya da örgütler arasında değil, toplumun bütünüyle inşa edilir. Bu noktada demokratik ulus anlayışı kendini gösterir. Demokratik ulus; çoğulculuğu, çeşitliliği barındırır. Dar bir kimlik alanı değil, farklılıkların inkâr edilmeden, birbirine üstünlük kurmadan yan yana durabildiği ve bir arada yaşayabildiği bir yaşam biçimidir. Bu anlayış, toplumu edilgen bir kitle olarak değil, ahlaki ve politik bir özne olarak görür. Yani toplum kendi değerlerini üretebilen, kendi kararlarını alabilen ve kendi yaşamını örgütleyen bir güçtür.
Demokratik ulus toplum inşası yalnızca siyasi düzenlemelerle gerçekleşemez. Zihniyet dönüşümü olmadan ne ahlaki politik bir toplum inşa edilir ne de demokratik ulus yaşamsallaşabilir. Bu noktada da kültür ve sanat büyük bir rol üstlenir. Çünkü sanat, besinini toplumdan alan, bireyin ve doğal olarak toplumun kendini ifade etme aracıdır, biçimidir. Yaşamın hafızasıdır; acısını, direncini, umudunu taşıma yoludur. Sanat yalnızca iyiyi, kötüyü, güzelliği, çirkinliği ifade etmez; aynı zamanda hissettirdiği duygular yoluyla sizinle ilişki kurar, sorgular, sorgulatır. Dolayısıyla sanatı demokratik ulustan ayıramayız; demokratik ulus kendi estetiğini kurmadan tamamlanamaz. Bundan dolayı sanat burada dekoratif bir araç olmaktan çıkıp bir inşa aracı rolü üstlenir. Demokratik Ulus’ta sanat kendi kimliğini bu doğrultuda inşa ediyor. Sanat tekçi bir ulus anlayışını yeniden üretmez. Aksine halkların, inançların, kadınların, gençlerin ve farklı toplumsal kesimlerin sesini çoğaltır; birbiriyle buluşturan, ortaklık kuran bir estetik anlayışı kurar. Çünkü demokratik ulus, bir kimliğin diğerine üstünlüğünü değil, ortak yaşamın çoğulluğunu esas alır.
Dolayısıyla tam da burada yönümüzü kadınlara ve kadın bakış açısıyla ortaya çıkmış üretimlere dönmek gerekiyor; çünkü demokratik ulus tartışmasını soyut bir model olmaktan çıkarıp ete kemiğe büründüren asıl güç ve emek kadınların örgütlü varlığıdır. Bugün çoğulculuğu ve çeşitliliği tartışırken kadınlardan kopuk ele alamayız. Bu yüzden sanat, barışın arayışında da, kültürel inşada da belirleyici rol üstlenen kadındır. Çünkü hafızayı taşıyandır. Bu hafıza taşıyıcılığını sanat alanında üreterek de gösterir. Örneğin bugün Rojava’da kadınların üretim alanlarını model diye tanımlıyoruz; fakat orada olan şey bir modelden çok bir müdahaledir. Kadınlar yalnızca sanat üretmiyor; egemen kültürün biçimlendirdiği estetik anlayışa itiraz ediyor. Sanat komünleri kurarak kendi sahnelerini oluşturuyor, kendi metinlerini yazıyor ve hikâyelerini anlatıyorlar. Bu ifade biçimi kendini bazen bir resimde, bazen bir yazıda, bazen sahnede, bazen de bir şarkıda gösteriyor. Bunu yaparken sanatın üretim biçimlerini de dönüştürüyorlar. Bu üretim pratiği, kararların kolektif alındığı, emeğin ortaklaştığı, hiyerarşinin sorgulandığı ve mevcut sanat piyasasının tam karşısında duran bir politik tavra dönüşüyor.
Bakur ve Türkiye’de üreten kadınların durumuna bakacak olursak hâlâ mevcut, tekelleştiren, üretimi dar alana hapseden ve piyasa üzerinden atfedilen sistemin karşısında üreterek duran, direnen kadın sanatçılar var. Yazın alanından müziğe, görsel sanatlardan tiyatroya kadar her alanda üreten kadın sanatçıları kapsıyor. Kadınlar yıllardır hem savaşın hem de erkek egemen sistemin baskısı altında üretmeye devam ediyor. Bu üretim kimi zaman yakın zamanda yaşadığımız tahribatları, göçü, acıları, erkek şiddetini, erkek egemen sistemin yarattığı tahribatı, kayıpları, genel sanat piyasasını, cinsiyetçiliği, iktidarcılığı yani yaşadığımız iyi, kötü ve bize dayatılanları ifade etme alanının tümünü kapsıyor. Bir süre önce Bakur’daki kadın kültür merkezleri, atölyeler ve belediyeler döneminde açılan kadın sanat birimleri kapatılmış ya da baskı altına alınmış olsa bile hafızada yaşıyordu. O deneyim kadınların birlikte üretme cesaretini büyüttü. Kapatılmış kurumlar yeniden açılmaya ve bu daha da genişletilmeye başladı. O dönemden bu yana devam eden bağımsız kolektiflerde, küçük atölyelerde, dijital mecralarda üretim devam ediyor. Bir kadın uzun veya kısa metrajlı bir film çektiğinde, bir seramik atölyesinde genç kadınlara alan açtığında, bir sokak performansında erkek şiddetine veya erkek egemen zihniyete karşı bedeni yoluyla performans yaparak onu ifade ettiğinde demokratik ulusun kültürel zeminine bir tuğla daha koymuş oluyor.
Barış süreci açısından bakacak olursak kadınların sanattaki rolü hayati bir önem değerindedir diyebiliriz. Bu sürecin en belirleyici özelliği komünlerdir. Bundan dolayı sanatın yaşamdaki rolü ve misyonu, sanat komünleri ile bu süreci güçlendirecektir. Kadınların komünlerde bir araya gelebilmesi hem bütün sistemin kadınların üretmesi önündeki tüm engelleri yok edecek hem de barışı sanat yoluyla toplumsallaştırarak daha güçlü kılacaktır. Bu komün ve kolektifler sistem okullarını aşan bir oluşuma dönüşecek; kadınlar burada yalnızca teknik öğrenmeyecek, söz almayı, birlikte karar vermeyi, itiraz etmeyi öğrenmiş olacak. Bu da demokratik kültürün ta kendisidir; anayasa maddelerinde yer almasa da sahnede, atölyede, prova odasında pratiğe dönüşmüş olacaktır. Burada hem toplumsal hakikat kendi rengiyle kendini yansıtacak hem de etik ve estetik kendi öz anlamını bu yolla ifade edecektir.
Bütün bunlar ışığında şunu görüyoruz: Aslında Rojava’daki kadın sanat komünleri ile Bakur’daki kadın tiyatroları, müzik grupları ve atölyeleri arasında görünmez bir bağ var. Bu bağ kadın özgürlükçü perspektifin kendisidir; sanatı bir vitrin olarak değil, bir dönüşüm aracı olarak gören anlayıştır. Aynı zamanda barışı örgütleyen ve ören bir anlayıştır. Aynı zamanda şunu da görüyoruz: Kadınlar sadece toplumsal barışı desteklemiyor, barışın kültürünü de kurmuş oluyor. Şiddetsiz bir dili, eşitlikçi bir üretim biçimini, kolektif bir yaşam pratiğini bugünden komünlerle yayacaktır. Barışın kalıcılaşması örgütlenme ağlarının yani hücrelerin çoğalmasına bağlıdır. Çünkü kadın sesi çoğaldıkça erkek egemen savaş dili gerileyecek, kadın üretimi arttıkça inkâr ve tekçilik zayıflayacak ve sanat tam da bu noktada kadınların ellerinde bir direniş olduğu kadar bir kurma eylemine de dönüşmüş olacaktır.
